Prolaktyna – co to jest? Normy, badanie i podwyższony wynik

Prolaktyna (PRL) to hormon wytwarzany przede wszystkim przez przedni płat przysadki mózgowej, niewielkiego gruczołu położonego u podstawy mózgu. Odpowiada między innymi za produkcję mleka po porodzie. Występuje zarówno u kobiet, jak i u mężczyzn, a jej nadmiar może wpływać na miesiączkowanie, płodność i funkcje seksualne.

Podwyższone stężenie prolaktyny we krwi nazywamy hiperprolaktynemią. Wynik powyżej normy wymaga interpretacji z uwzględnieniem objawów, przyjmowanych leków i warunków pobrania krwi. Nie zawsze oznacza chorobę wymagającą leczenia.

Prolaktyna – normy i interpretacja wyniku PRL

Normy prolaktyny zależą od metody oznaczenia i laboratorium. Orientacyjnie górna granica wynosi około 25 ng/ml u kobiet niebędących w ciąży i około 20 ng/ml u mężczyzn. Wynik należy jednak porównywać z zakresem referencyjnym podanym na własnym sprawozdaniu z badania.

Zwróć uwagę na jednostki: laboratoria mogą podawać prolaktynę w ng/ml lub mIU/l. Wartości liczbowych wyrażonych w różnych jednostkach nie można porównywać bez przeliczenia. W ciąży i podczas karmienia piersią stężenie PRL fizjologicznie wzrasta, dlatego wynik ocenia się inaczej.

Niewielkie przekroczenie normy może być przejściowe. Lekarz może zalecić ponowne oznaczenie przed rozpoczęciem dalszej diagnostyki.

Podwyższona prolaktyna – objawy u kobiet i mężczyzn

Nadmiar prolaktyny może zaburzać wydzielanie hormonów regulujących pracę jajników i jąder. Nasilenie dolegliwości jest różne, a część osób nie ma wyraźnych objawów.

Objawy wysokiej prolaktyny u kobiet

• nieregularne miesiączki lub ich brak,
• zaburzenia owulacji i trudności z zajściem w ciążę,
• mlekotok, czyli wydzielanie mlecznej treści z piersi poza okresem fizjologicznej laktacji,
• obniżone libido,
• suchość pochwy i dyskomfort podczas współżycia związane z niedoborem estrogenów.

Objawy wysokiej prolaktyny u mężczyzn

• obniżenie popędu seksualnego,
• zaburzenia erekcji,
• obniżone stężenie testosteronu i zaburzenia płodności.

Długotrwałe zaburzenia hormonalne mogą również sprzyjać utracie gęstości mineralnej kości. Jeśli przyczyną hiperprolaktynemii jest większy guz przysadki, ucisk na sąsiednie struktury może powodować bóle głowy lub zaburzenia widzenia.

Przyczyny podwyższonej prolaktyny

Wysoki wynik PRL nie oznacza automatycznie guza przysadki. Możliwe przyczyny obejmują:

• przyczyny fizjologiczne – ciążę, karmienie piersią, sen, stres, intensywny wysiłek, współżycie i stymulację brodawek sutkowych,
• działanie leków – między innymi niektórych leków przeciwpsychotycznych, przeciwdepresyjnych, przeciwwymiotnych, opioidowych i stosowanych w nadciśnieniu,
• choroby innych narządów – przede wszystkim niedoczynność tarczycy, a także niewydolność nerek lub wątroby,
• choroby przysadki i jej okolicy – gruczolak wydzielający prolaktynę, nazywany prolactinoma, lub inne zmiany zaburzające regulację jej wydzielania.

Prolactinoma jest zazwyczaj łagodnym gruczolakiem przysadki. Rozpoznanie wymaga oceny endokrynologicznej, a nie samego odczytania podwyższonego wyniku.

Badanie prolaktyny – kiedy je wykonać i jak się przygotować?

Badanie PRL polega na pobraniu krwi żylnej. Lekarz może je zlecić między innymi przy zaburzeniach miesiączkowania, mlekotoku, trudnościach z zajściem w ciążę, obniżonym libido lub zaburzeniach erekcji. Oznaczenie służy także kontroli rozpoznanej hiperprolaktynemii.

• Ustal z laboratorium porę pobrania i wymagania dotyczące pozostawania na czczo. Badanie często wykonuje się rano.
• Unikaj intensywnego wysiłku bezpośrednio przed pobraniem i przyjdź z zapasem czasu, aby spokojnie odpocząć.
• Poinformuj lekarza o ciąży, karmieniu piersią, przyjmowanych lekach i suplementach.
• Powiedz o okolicznościach mogących wpłynąć na wynik, takich jak silny stres lub niedawna stymulacja piersi.
• Nie odstawiaj samodzielnie leków przed badaniem. Ewentualną zmianę leczenia ustala lekarz.

Przy powtarzaniu oznaczenia warto zachować podobne warunki pobrania. Jeżeli jednocześnie badane są inne hormony, lekarz może wskazać odpowiedni dzień cyklu miesiączkowego.

Co zrobić, gdy prolaktyna jest za wysoka?

Endokrynolog analizuje stopień przekroczenia normy, objawy i dotychczasowe leczenie. W zależności od sytuacji może zalecić:

• ponowne oznaczenie PRL, szczególnie przy niewielkim lub nieoczekiwanym podwyższeniu,
• wykluczenie ciąży, jeśli jest możliwa,
• ocenę czynności tarczycy, nerek lub wątroby,
• oznaczenie makroprolaktyny,
• rezonans magnetyczny przysadki, jeśli utrzymująca się hiperprolaktynemia nie ma wyjaśnionej przyczyny lub istnieje podejrzenie zmiany w tej okolicy.

Makroprolaktyna – dlaczego warto o niej wiedzieć?

Makroprolaktyna to większa postać prolaktyny, najczęściej związana z przeciwciałami, o zwykle niewielkiej aktywności biologicznej. Może podwyższać wynik laboratoryjny bez typowych objawów. Jej oznaczenie pomaga wyjaśnić rozbieżność między wynikiem a samopoczuciem pacjenta.

Przy interpretacji ważne jest również stężenie aktywnej, monomerycznej prolaktyny po odpowiednim opracowaniu próbki. Sama obecność makroprolaktyny nie wyklucza współistnienia rzeczywistej hiperprolaktynemii.

Próby stymulacyjne, w tym dawniej stosowany test z metoklopramidem, nie są rutynowo zalecane w diagnostyce hiperprolaktynemii.

Leczenie hiperprolaktynemii – jak obniżyć prolaktynę?

Leczenie zależy od przyczyny, objawów i planów dotyczących ciąży. Przy niedoczynności tarczycy podstawą jest wyrównanie jej czynności. Jeśli wzrost PRL wiąże się z lekiem, lekarz ocenia możliwość modyfikacji terapii we współpracy ze specjalistą, który ją prowadzi.

W leczeniu gruczolaków wydzielających prolaktynę często stosuje się leki pobudzające receptory dopaminowe. Mogą one obniżyć stężenie PRL i zmniejszyć guz. W wybranych przypadkach rozważa się leczenie neurochirurgiczne.

Nie każdy podwyższony wynik wymaga farmakoterapii. O potrzebie leczenia i terminach kontroli decyduje endokrynolog po ustaleniu rozpoznania.

Prolaktyna a ciąża i karmienie piersią

Podwyższona prolaktyna poza ciążą i laktacją może utrudniać owulację, ale nie oznacza trwałej utraty płodności. Odpowiednie leczenie często poprawia możliwość zajścia w ciążę.

W ciąży i podczas karmienia piersią wzrost PRL jest naturalny. U pacjentek z rozpoznanym gruczolakiem przysadki planowanie ciąży oraz dalsze leczenie wymagają indywidualnych ustaleń z endokrynologiem. Po potwierdzeniu ciąży skontaktuj się z lekarzem prowadzącym, aby ustalić dalsze postępowanie.

Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?

Nagły, bardzo silny ból głowy z pogorszeniem widzenia, podwójnym widzeniem lub zaburzeniami świadomości wymaga pilnej pomocy medycznej. Nie czekaj w takiej sytuacji na planowe oznaczenie prolaktyny.

Badanie prolaktyny i endokrynolog w Gdańsku

W Centrum Medycznym Tartaczna 2 w Gdańsku możesz wykonać badanie prolaktyny oraz skonsultować nieprawidłowy wynik. Diagnostykę i leczenie hiperprolaktynemii prowadzi dr Anna Florysiak, specjalista endokrynologii.

Na konsultację zabierz wyniki badań z zakresami referencyjnymi laboratorium, wcześniejszą dokumentację oraz listę przyjmowanych leków i suplementów.

Umów wizytę przez kontakt z rejestracją lub profil dr Anny Florysiak na ZnanyLekarz. Zadzwoń pod numer 58 719 10 25 lub napisz na kontakt@tartaczna2.pl.