Choroba Hashimoto Gdańsk – diagnostyka i leczenie

Choroba Hashimoto to przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy. Układ odpornościowy kieruje reakcję przeciwko własnym tkankom, co może stopniowo uszkadzać gruczoł i prowadzić do niedoczynności tarczycy. U części osób przez wiele lat czynność tarczycy pozostaje jednak prawidłowa.

W Centrum Medycznym Tartaczna 2 w Gdańsku oferujemy konsultacje endokrynologiczne, diagnostykę i leczenie niedoczynności tarczycy związanej z Hashimoto oraz USG tarczycy według wskazań.

Co to jest choroba Hashimoto i skąd się bierze?

Hashimoto, nazywane również przewlekłym limfocytarnym zapaleniem tarczycy, należy do chorób autoimmunologicznych. W jego rozwoju znaczenie mają predyspozycje genetyczne i czynniki środowiskowe. Nie ustalono jednej przyczyny, która wyjaśniałaby zachorowanie u wszystkich pacjentów.

Choroba występuje częściej u kobiet, ale może dotyczyć również mężczyzn i dzieci. Ryzyko jest większe przy rodzinnej historii chorób tarczycy i współistnieniu innych chorób autoimmunologicznych, np. cukrzycy typu 1 lub celiakii.

Tarczyca leży w przedniej części szyi, poniżej krtani, i składa się z dwóch płatów połączonych cieśnią. Wytwarzane przez nią hormony, przede wszystkim tyroksyna (T4) i trójjodotyronina (T3), wpływają m.in. na przemianę materii, temperaturę ciała oraz pracę serca, mięśni i układu nerwowego.

Hashimoto a wole – czy tarczyca zawsze się powiększa?

Wole oznacza powiększenie tarczycy, niezależnie od jego przyczyny i poziomu hormonów. Może towarzyszyć Hashimoto, ale nie występuje u każdej osoby z tą chorobą. Tarczyca może mieć prawidłową wielkość, a z czasem również ulegać zanikowi.

Powiększenie gruczołu może powodować uczucie ucisku w szyi lub trudności w połykaniu. Wole nie jest równoznaczne z obecnością guzków ani z nowotworem. Wyczuwalne powiększenie szyi wymaga oceny lekarskiej.

Objawy Hashimoto i niedoczynności tarczycy

Hashimoto może długo przebiegać bezobjawowo. Dolegliwości często pojawiają się wtedy, gdy tarczyca przestaje wytwarzać wystarczającą ilość hormonów. Możliwe objawy niedoczynności obejmują:

• zmęczenie, senność i gorszą tolerancję wysiłku,
• nadmierne odczuwanie zimna,
• suchą skórę, wypadanie włosów i łamliwość paznokci,
• zaparcia,
• przyrost masy ciała i obrzęki,
• bóle mięśni, osłabienie i dolegliwości stawowe,
• trudności z koncentracją, pogorszenie pamięci lub obniżony nastrój,
• nieregularne lub obfite miesiączki oraz zaburzenia płodności.

Objawy te mogą mieć także inne przyczyny. Rozpoznania nie stawia się wyłącznie na podstawie zmęczenia, tycia czy wypadania włosów. Jeśli dolegliwości utrzymują się mimo prawidłowych wyników tarczycowych, potrzebna może być szersza diagnostyka.

Jak rozpoznaje się Hashimoto? TSH, fT4, anty-TPO i USG

Diagnostyka zaczyna się od wywiadu i badania lekarskiego. Endokrynolog dobiera badania do objawów, wcześniejszych wyników, przyjmowanych leków oraz sytuacji klinicznej.

• TSH – podstawowe badanie oceniające czynność tarczycy w typowej diagnostyce osoby dorosłej.
• fT4 – stężenie wolnej tyroksyny, oznaczane m.in. przy nieprawidłowym TSH; pomaga ocenić stopień niedoczynności.
• Anty-TPO – przeciwciała przeciwko tyreoperoksydazie, pomocne w ustaleniu autoimmunologicznej przyczyny choroby.
• Anty-Tg – przeciwciała przeciwko tyreoglobulinie, wykorzystywane pomocniczo w wybranych sytuacjach.
• USG tarczycy – pozwala ocenić wielkość i strukturę gruczołu oraz ewentualne zmiany ogniskowe. Może wspierać rozpoznanie, szczególnie przy powiększeniu tarczycy, wyczuwalnym guzku lub niejednoznacznych wynikach.

Oznaczanie fT3 i przeciwciał TRAb nie jest rutynowo potrzebne każdej osobie z podejrzeniem Hashimoto. TRAb wykorzystuje się przede wszystkim w diagnostyce choroby Gravesa-Basedowa i różnicowaniu przyczyn tyreotoksykozy.

Po ustaleniu rozpoznania zwykle nie ma potrzeby regularnego powtarzania anty-TPO i anty-Tg. Wysokość przeciwciał nie służy do dobierania dawki leku. Kontroluje się przede wszystkim czynność tarczycy i samopoczucie pacjenta. Samo USG nie określa poziomu hormonów i nie zastępuje badań krwi.

Przed pobraniem krwi poinformuj lekarza o lekach i suplementach, szczególnie preparatach z biotyną, które mogą zafałszowywać wyniki niektórych badań tarczycowych.

Hashimoto a niedoczynność tarczycy – jak interpretować wyniki?

Hashimoto określa przyczynę zapalenia tarczycy, natomiast niedoczynność opisuje niedobór jej hormonów. Choroba nie u każdego przebiega przez te same etapy. W typowej pierwotnej niedoczynności wyniki mogą wyglądać następująco:

Wyniki interpretuje lekarz, uwzględniając zakresy referencyjne laboratorium, leki i stan zdrowia. W ciąży stosuje się odrębne zasady oceny.

Rzadziej na początku choroby może wystąpić przejściowa tyreotoksykoza, określana jako hashitoksykoza. Wynika z uwalniania hormonów zgromadzonych w uszkadzanych komórkach, a nie z ich nadmiernej produkcji. Może powodować kołatanie serca, drżenie rąk i nietolerancję ciepła oraz wymaga odróżnienia od innych przyczyn nadmiaru hormonów tarczycy.

Leczenie Hashimoto – kiedy potrzebna jest lewotyroksyna?

Postępowanie zależy przede wszystkim od czynności tarczycy. Przy prawidłowym TSH i fT4 zwykle wystarcza obserwacja oraz okresowe badania. Przy subklinicznej niedoczynności decyzję podejmuje się indywidualnie.

Podstawowym lekiem w jawnej niedoczynności tarczycy jest lewotyroksyna, czyli syntetyczny odpowiednik hormonu T4. Uzupełnia jego niedobór, ale nie usuwa bezpośrednio przyczyny autoimmunologicznej. Dawkę dobiera się do wyników badań, wieku, chorób współistniejących i innych okoliczności, np. ciąży. Przy trwałej niedoczynności leczenie najczęściej jest długotrwałe, często do końca życia.

Lek należy przyjmować regularnie, zgodnie z zaleceniem lekarza i ulotką preparatu. Tabletki zwykle przyjmuje się na czczo, popijając wodą, 30–60 minut przed śniadaniem. Preparaty żelaza i wapnia mogą zmniejszać wchłanianie lewotyroksyny i zazwyczaj wymagają co najmniej czterogodzinnego odstępu.

Kontrolę TSH po rozpoczęciu leczenia lub zmianie dawki często wykonuje się po około 6–8 tygodniach. Po ustabilizowaniu wyników badania zwykle przeprowadza się co 6–12 miesięcy, a w ciąży częściej. Dokładny termin ustala lekarz. Nie należy samodzielnie zwiększać dawki ani odstawiać leczenia.

Hashimoto, dieta, suplementy i masa ciała

Zbilansowane żywienie, aktywność dostosowana do możliwości i odpowiednia ilość snu wspierają zdrowie, ale nie zastępują leczenia niedoczynności tarczycy. Nie ma jednego zestawu suplementów odpowiedniego dla wszystkich osób z Hashimoto. Suplementację dobiera się do potrzeb i ewentualnych niedoborów.

Należy unikać samodzielnego stosowania dużych dawek jodu, preparatów z alg oraz wysokich dawek selenu. Nadmiar jodu może nasilać zaburzenia czynności tarczycy. W ciąży zapotrzebowanie na jod jest inne, dlatego jego suplementację trzeba omówić z lekarzem.

Niedoczynność może sprzyjać przyrostowi masy ciała, częściowo wskutek zatrzymywania wody. Znacznej nadwagi lub otyłości nie należy jednak tłumaczyć wyłącznie Hashimoto. Lewotyroksyna służy wyrównaniu niedoboru hormonów i nie jest lekiem odchudzającym.

Hashimoto a planowanie ciąży i ciąża

Osoba z Hashimoto planująca ciążę powinna wcześniej skontrolować czynność tarczycy i omówić postępowanie z lekarzem. Po potwierdzeniu ciąży należy szybko skontaktować się z endokrynologiem lub ginekologiem prowadzącym ciążę, ponieważ zapotrzebowanie na lewotyroksynę może wzrosnąć.

Nieleczona lub niewyrównana, zwłaszcza jawna niedoczynność zwiększa ryzyko powikłań ciąży i może niekorzystnie wpływać na rozwój dziecka. Prawidłowe leczenie i regularne kontrole mają dlatego szczególne znaczenie. Samo rozpoznanie Hashimoto nie oznacza bezpłodności ani niemożności urodzenia zdrowego dziecka.

Czym grozi nieleczona niedoczynność tarczycy?

Utrzymujący się niedobór hormonów może powodować narastające osłabienie, zaburzenia miesiączkowania, pogorszenie nastroju, wzrost cholesterolu oraz problemy sercowo-naczyniowe. Powikłania te dotyczą przede wszystkim niewyrównanej niedoczynności, a nie samego dodatniego wyniku przeciwciał.

Bardzo rzadkim powikłaniem ciężkiej niedoczynności jest śpiączka hipometaboliczna, nazywana również śpiączką w przebiegu obrzęku śluzowatego. Zaburzenia świadomości, znaczne wychłodzenie i spowolnienie oddychania wymagają pilnej pomocy medycznej.

Szybko powiększająca się szyja, nowy guzek, narastające trudności w połykaniu lub oddychaniu również wymagają oceny. Nie należy automatycznie przypisywać ich Hashimoto. Diagnostykę zmian ogniskowych opisujemy osobno na stronie guzki tarczycy.

Hashimoto Gdańsk – endokrynolog i USG tarczycy

W Centrum Medycznym Tartaczna 2 diagnostyką i leczeniem chorób tarczycy zajmuje się dr Anna Florysiak, endokrynolog. USG tarczycy wykonuje dr Ewa Kołyszko, radiolog.

Na konsultację zabierz dotychczasowe wyniki TSH, fT4 i przeciwciał, wcześniejsze opisy USG oraz listę leków i suplementów z dawkami. Jeżeli badań jeszcze nie wykonano, ich zakres można ustalić podczas wizyty.

Umów konsultację przez rejestrację Centrum Medycznego Tartaczna 2: zadzwoń pod numer 58 719 10 25 lub napisz na kontakt@tartaczna2.pl. Możesz również skorzystać z portalu ZnanyLekarz: dr Anna Florysiak – konsultacja endokrynologiczna oraz dr Ewa Kołyszko – USG tarczycy.