Nadczynność tarczycy w ciąży – diagnostyka i leczenie w Gdańsku

Nadczynność tarczycy w ciąży oznacza nadmierne wytwarzanie hormonów tarczycy w stosunku do potrzeb organizmu. Wymaga ustalenia przyczyny i odpowiedniego nadzoru, ponieważ sposób postępowania zależy od rodzaju i nasilenia zaburzeń.

W Centrum Medycznym Tartaczna 2 w Gdańsku zapewniamy konsultacje endokrynologiczne, badania laboratoryjne oraz opiekę położniczą dla kobiet z nadczynnością tarczycy w ciąży.

Przyczyny nadczynności tarczycy w ciąży

Najważniejsze jest rozróżnienie choroby Gravesa-Basedowa i przemijających zaburzeń związanych z hormonem ciążowym hCG:

• Choroba Gravesa-Basedowa – choroba autoimmunologiczna, w której przeciwciała pobudzają tarczycę do nadmiernej produkcji hormonów. Jest częstą przyczyną utrwalonej nadczynności u kobiet w wieku rozrodczym.
• Przemijająca tyreotoksykoza ciężarnych – wynika z pobudzającego działania hCG na tarczycę. Pojawia się we wczesnej ciąży i zwykle ustępuje w drugim trymestrze. Częściej towarzyszy ciąży mnogiej i niepowściągliwym wymiotom ciężarnych.
• Guzek autonomiczny lub wole guzkowe nadczynne – rzadsze przyczyny, w których hormony są wytwarzane przez nadmiernie aktywne zmiany w tarczycy.

Nasilone wymioty nie oznaczają automatycznie choroby Gravesa-Basedowa. Ocena objawów i wyników badań pozwala dobrać właściwe postępowanie.

Objawy nadczynności tarczycy w ciąży

Możliwe objawy obejmują:

• kołatanie serca i utrzymujące się przyspieszone tętno, także w spoczynku,
• uczucie gorąca i nadmierną potliwość,
• drżenie rąk, niepokój, rozdrażnienie i trudności ze snem,
• osłabienie i gorszą tolerancję wysiłku,
• spadek masy ciała lub brak jej oczekiwanego przyrostu.

Część tych dolegliwości może występować również podczas prawidłowej ciąży. Same objawy nie wystarczają do rozpoznania nadczynności tarczycy.

Niskie TSH w ciąży – czy zawsze oznacza nadczynność?

Niskie TSH w pierwszym trymestrze nie musi oznaczać choroby. Może wynikać z fizjologicznego działania hCG. Wynik należy ocenić razem ze stężeniem hormonów tarczycy, objawami i tygodniem ciąży.

Diagnostyka obejmuje przede wszystkim:

• TSH i fT4 – podstawowe badania oceniające czynność tarczycy,
• fT3 lub T3 – w wybranych sytuacjach, gdy potrzebne jest uzupełnienie oceny,
• TRAb – przeciwciała przeciw receptorowi TSH, pomocne w rozpoznaniu choroby Gravesa-Basedowa oraz ocenie ryzyka zaburzeń tarczycy u dziecka.

Lekarz uwzględnia zakresy referencyjne właściwe dla ciąży i metody laboratoryjnej. Obniżone TSH przy prawidłowych hormonach tarczycy, określane jako nadczynność subkliniczna, zazwyczaj wymaga obserwacji i kontroli badań, a nie leczenia przeciwtarczycowego.

Dlaczego przeciwciała TRAb są ważne w ciąży?

Przeciwciała TRAb mogą przechodzić przez łożysko i wpływać na tarczycę dziecka. Ich wysokie stężenie może być wskazaniem do dokładniejszego nadzoru nad płodem. Powiedz lekarzowi o przebytej chorobie Gravesa-Basedowa, także jeśli była leczona operacyjnie lub jodem promieniotwórczym — przeciwciała mogą utrzymywać się mimo wyrównanej czynności tarczycy matki.

USG tarczycy i dodatkowe badania w ciąży

USG tarczycy można wykonywać w ciąży. Pomaga ocenić budowę gruczołu, jego powiększenie i obecność guzków. O potrzebie biopsji decyduje lekarz na podstawie cech wybranej zmiany; nie jest ona rutynowym badaniem przy nadczynności tarczycy. W ciąży nie wykonuje się scyntygrafii tarczycy.

Wpływ nadczynności tarczycy na ciążę i dziecko

Źle kontrolowana, jawna nadczynność, szczególnie w przebiegu choroby Gravesa-Basedowa, zwiększa ryzyko:

• poronienia, nadciśnienia ciążowego i stanu przedrzucawkowego,
• przedwczesnego porodu, zahamowania wzrastania płodu i niskiej masy urodzeniowej,
• zaburzeń rytmu serca, a w ciężkich przypadkach niewydolności serca lub przełomu tarczycowego u matki.

Na czynność tarczycy płodu mogą wpływać zarówno przeciwciała matki, jak i stosowane leki przeciwtarczycowe. Dlatego potrzebna jest współpraca endokrynologa z lekarzem prowadzącym ciążę. Łagodna, przemijająca tyreotoksykoza związana z hCG zwykle nie wiąże się z takim samym ryzykiem jak niewyrównana choroba Gravesa-Basedowa.

Leczenie nadczynności tarczycy w ciąży

Przemijająca tyreotoksykoza ciężarnych

Zwykle nie wymaga leków przeciwtarczycowych. Postępowanie obejmuje kontrolę czynności tarczycy oraz, jeśli występują nasilone wymioty, leczenie dolegliwości i uzupełnianie płynów. Ciężkie objawy lub odwodnienie mogą wymagać leczenia szpitalnego.

Choroba Gravesa-Basedowa

Jawna nadczynność w przebiegu choroby Gravesa-Basedowa wymaga szybkiej oceny endokrynologicznej i najczęściej leczenia tyreostatykami, czyli lekami ograniczającymi produkcję hormonów tarczycy. Rodzaj leku i dawkę dobiera się z uwzględnieniem trymestru ciąży, wyników badań oraz bezpieczeństwa matki i dziecka.

Stosuje się najmniejszą skuteczną dawkę. Zbyt intensywne leczenie może zahamować czynność tarczycy płodu, dlatego nie należy samodzielnie zwiększać dawki tylko z powodu nadal niskiego TSH.

Jeżeli przyjmujesz leki przeciwtarczycowe i dowiesz się o ciąży, skontaktuj się niezwłocznie z lekarzem. Może być potrzebna zmiana leczenia. Nie odstawiaj ani nie zamieniaj preparatu samodzielnie z powodu ciąży.

Leczenie jodem promieniotwórczym jest przeciwwskazane w ciąży. Operację tarczycy rozważa się wyjątkowo, gdy inne postępowanie jest niewystarczające lub niemożliwe; taki zabieg wymaga opieki szpitalnej.

Jak często kontrolować tarczycę podczas leczenia?

Podczas stosowania tyreostatyków badania TSH i fT4 wykonuje się zwykle co 2–4 tygodnie. Częstotliwość kontroli, potrzebę oznaczenia TRAb i zakres monitorowania dziecka ustala lekarz. Po zmianie leczenia lub jego odstawieniu może być potrzebna częstsza ocena.

Na konsultację przynieś wcześniejsze wyniki i listę przyjmowanych leków oraz suplementów. Poinformuj lekarza o tygodniu ciąży i wcześniejszych sposobach leczenia tarczycy.

Kiedy potrzebna jest pilna pomoc?

Wysoka gorączka z bardzo szybkim tętnem, dusznością, splątaniem lub znacznym pogorszeniem stanu wymaga natychmiastowej pomocy medycznej. Pilnej oceny wymagają także wymioty uniemożliwiające picie i objawy odwodnienia.

Podczas przyjmowania tyreostatyków gorączka lub silny ból gardła mogą sygnalizować rzadkie, poważne działanie niepożądane. Nie przyjmuj kolejnej dawki do czasu pilnej oceny lekarskiej i wykonania morfologii krwi. Żółtaczka lub ciemne zabarwienie moczu również wymagają natychmiastowego kontaktu z lekarzem.

Nadczynność tarczycy po porodzie i karmienie piersią

Choroba Gravesa-Basedowa może nasilić się lub nawrócić po porodzie, nawet jeśli w ciąży była dobrze kontrolowana. Potrzebne są dalsze badania i ewentualna modyfikacja leczenia. Przy wysokim stężeniu TRAb również noworodek może wymagać dodatkowej oceny czynności tarczycy.

Odpowiednio dobrane leczenie przeciwtarczycowe zwykle pozwala na karmienie piersią. Lekarz ustala rodzaj leku i dawkę. Przemijająca tyreotoksykoza związana z hCG najczęściej ustępuje jeszcze podczas ciąży; powrót wyników do normy należy potwierdzić zgodnie z ustalonym planem kontroli.

Nadczynność tarczycy a planowanie ciąży

Przy rozpoznanej nadczynności warto wyrównać czynność tarczycy przed rozpoczęciem starań o dziecko i omówić leczenie z endokrynologiem. Po terapii jodem promieniotwórczym ciążę należy odroczyć co najmniej o 6 miesięcy, a termin rozpoczęcia starań uzgodnić z lekarzem.

Nadczynność tarczycy w ciąży – endokrynolog w Gdańsku

W Centrum Medycznym Tartaczna 2 opiekę nad pacjentkami z chorobami tarczycy w ciąży zapewniają:

• dr Anna Florysiak – konsultacje endokrynologiczne, diagnostyka i leczenie nadczynności tarczycy w ciąży,
• dr Marek Korożan – opieka ginekologiczno-położnicza i prowadzenie ciąży, również u pacjentek z chorobami tarczycy,
• dr Ewa Kołyszko – USG tarczycy według wskazań.

Zlecone badania laboratoryjne możesz wykonać w naszym punkcie pobrań bez wcześniejszej rejestracji. Aktualne godziny pracy i przygotowanie do pobrania krwi potwierdź w recepcji.

Umów konsultację endokrynologiczną, wybierając termin w kalendarzu poniżej, lub skontaktuj się z rejestracją Centrum Medycznego Tartaczna 2: 58 719 10 25, kontakt@tartaczna2.pl. Przy rezerwacji poinformuj, że jesteś w ciąży i potrzebujesz oceny czynności tarczycy.